کد مطلب 40

آب جاری یا آبی که از چشمه ها خارج می‌شود، نباید از روی یک ناحیه ناپایدار حرکت کند. وجود آب در سطح دامنه، علاوه بر نقش فرسایشی، به راحتی می تواند به داخل دامنه نفوذ کرده و به سرعت بر ناپایداری آن بیافزاید.

دور نمودن آب از سطح دامنه و جلوگیری از نفوذ آن، مخصوصا در مورد دامنه‌ هایی که بطور بالقوه ناپایدارند، از مهمترین روش های مهندسی دستیابی به پایداری است.

انواع روکش های زهکشی آب های سطحی

شبکه زهکشی بسطی

برای آن که آب به داخل دامنه نفوذ نکند باید ترتیبی داد تا هرچه زودتر سطح دامنه را ترک کند. احداث آبرو های مناسب در سطح دامنه، یا در روی پلکان ها، یکی از مهمترین تمهیدات در این مورد است. این آبرو ها باید ضمن دارا بودن گنجایش و شیب کافی، بسترشان نیز غیر قابل نفوذ باشد. برای جلوگیری از تخریب و پر شدن این جوی ها در طول زمان، می‌توان آن ها را با قطعات سنگ پر نمود.

این روش در مورد دامنه های خاکی یا دامنه های متشکل از سنگهای تجزیه شده، مفید واقع می‌شود و می‌تواند علاوه بر پیشگیری، در مراحل اولیه حرکت دامنه نیز نقش ترمیمی داشته باشد. نقش مهم دیگر شبکه زهکشی سطحی جلوگیری از فرسایش سطح دامنه توسط آب های جاری است.

مسدود کردن شکاف ها

ترک ها و شکاف های سطحی محل های مناسبی را برای نفوذ آب به داخل دامنه فراهم می‌کند. وجود این شکاف ها، مخصوصا در مراحل آغازین توسعه یک ناپایداری جدید، مشکل آفرین تر می‌شود. پر کردن این شکاف ها توسط مواد غیر قابل نفوذی مثل رس، بتن یا مواد نفتی می‌ تواند تا حدود زیادی از انباشته شدن آب و نفوذ آن به داخل دامنه جلوگیری کند. این روش هم در مورد دامنه‌ های خاکی و هم سنگی قابل اجراست و می‌ تواند هم در پیشگیری بکار رود و هم در مراحل اولیه ایجاد یک زمین لغره، پیشرفت آن را کند یا متوقف نماید.

غیر قابل نفوذ کردن بخش دامنه

یکی از رایج ترین روش های غیر قابل نفوذ کردن سطح زمین، پاشیدن مواد نفتی (مالج) به سطح دامنه است. مالج به انواعی از مواد نفتی سنگین مایع اطلاق می‌شود که معمولا جز محصولات زاید پالایشگاه یا کارخانه های پتروشیمی است. این روش ضمن جلوگیری از نفوذ آب به داخل دامنه، با چسباندن ذرات خاک به یکدیگر، سطح دامنه را در برابر آثار فرسایشی باد و تا حدی آب جاری محفوظ نگاه می‌دارد.

انواع روش های زهکشی آب های داخل دامنه

با وجود کوششی که برای جلوگیری از نفوذ آب به داخل دامنه صورت می‌گیرد باز هم ممکن است قسمتی از آب ها از سطح دامنه نفوذ از محلی دورتر توسط آب زیرزمینی به داخل دامنه حمل شود. این آب ها قبل از هر چیز با افزودن به وزن نیرو های رانشی را زیاد می‌کنند.

زهکشی ثقلی افقی

زهکشی

ایجاد زهکش های تقریبا افقی می‌تواند نقش موثری در کاهش فشار آب داخل دامنه‌ های سنگی و خاکی داشته باشد. از این رو می‌توان از این روش هم برای پیشگیری از حرکت و هم جلوگیری از تحرک یک زمین لغزه در حال تشکیل استفاده کرد. به این منظور در بخش های پایینی دامنه افقی، با شیب ناچیزی به سمت خارج برای ایجاد جریان ثقلی آب، حفر می ‌شود.

گالری های زهکش

حفر نقب یا گالری های زهکش در دامنه‌های سنگی و خاکی، مخصوصا در جا هایی که زهکشی عمیق بخش های داخلی دامنه مورد نظر است، مفید واقع می‌شود. چنین گالری هایی می‌توانند هم نقش پیش گیرنده داشته و هم در مراحل اولیه حرکت دامنه جهت جلوگیری از حرکات بیشتر آن بکار روند. کارایی گالری های زهکش را می‌توان با حفر گمانه ‌های شعاعی از داخل گالری افزایش داد.

زهکش ثقلی قایم

این نوع زهکشی بیش از همه برای تخلیه آب سفره‌ های معلق که بر روی یک بخش غیر قابل نفوذ تشکیل شده و در زیر آن لایه‌ های نفوذپذیر و بازکشی آزاد وجود دارد، بکار برده می‌شود.

پمپاژ

حفر چاه های عمیق و پمپاژ آن ها می‌تواند بطور موقت در بهبود وضعیت دامنه ناپایدار موثر باشد. این روش عمدتا در مورد دامنه ‌های سنگی بکار می‌ رود.

زهکش های فشار شکن

حفر چاه، چاهک یا خندق (تراشه) در پای دامنه، برای جلوگیری از افزایش بیش از حد فشار آب و بالا راندگی های ناشی از آن در بخش های مجاور پای دامنه، اغلب مفید واقع می‌شود. این روش منحصرا در مورد دامنه‌ های خاکی و معمولا در مجاورت دامنه پایاب سد های خاکی ایجاد می‌ شود.

خندق در بالای خاکریز

این روش، در مورد دامنه ‌های خاکی حفاری شده و یا خاکریز ها، مخصوصا خاکریز هایی که در دامنه ایجاد می‌شود، به کارگرفته می‌شود و علاوه بر پیشگیری از تفرش می‌تواند در مراحل اولیه ناپایداری نقش ترمیمی نیز داشته باشد.

زهکش ورقه‌ای

این روش، همان گونه که از نام آن پیداست، به صورت یک لایه زهکش عمل می‌کند. در خاکریز ها، مخصوصا خاکریز هایی که در دامنه ایجاد می‌شود، وجود لایه‌ای از مواد نفوذپذیر در زیر خاکریز، ضمن زهکشی آب های محلی دامنه و داخل خاکریز، از افزایش بیش از حد فشار آب در خاکریز، جلوگیری به عمل می آورد.

الکترواسمز

این روش عمدتا در دامنه های خاکی که از لای درست شده باشند بکار گرفته می‌شود و ضمن تسهیل تخلیه آب بر مقاومت خاک می افزاید. به این منظور الکترودهایی را در عمقی که مایلیم آب آن تخلیه شود، قرار می‌دهیم و جریان مستقیم به آنها وصل می‌کنیم. جریان باعث می‌گردد که آب بین ذره‌ای از قطب مثبت به سمت قطب منفی حرکت کرده و در آنجا توسط پمپاژ به خارج هدایت شود.

مواد شیمیایی

مواد شمیایی عمدتا در مورد دامنه های خاکی رسی بکار گرفته شده و وظیفه اصلی آنها بالا بردن مقاومت رسوب هاست. این روش می‌تواند به عنوان پیشگیری، یا در مراحل اولیه ناپایداری، به منظور تصحیح و ترمیم بکار رود.